Przewlekłe zapalenie wątroby może być spowodowane zakażeniami, lekami oraz odkładaniem się miedzi lub może wystąpić jako proces idiopatyczny tła immunologicznego. Proces patologiczny prowadzący do przewlekłego zapalenia wątroby najczęściej rozpoczyna się martwicą, po której dochodzi do nacieku narządu przez limfocyty, komórki plazmatyczne oraz makrofagi, czego następstwem może być zwłóknienie i marskość. Zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie wątroby, może być spowodowane przez zakażenie wirusowe (np. zakaźne zapalenie wątroby psów i kwasochłonne zapalenie wątroby psów) i bakteryjne (np. leptospiroza psów). Ostre i przewlekłe zapalenie wątroby we wczesnych stadiach mają tendencję do wywoływania martwicy wątroby.
U pewnych ras psów sugeruje się genetyczne predyspozycje do przewlekłego zapalenia wątroby. Rasy zwiększonego ryzyka wystąpienia przewlekłego zapalenia wątroby to: bedlington terier, west highland white terier, doberman pinczer, amerykański i angielski cocker spaniel, skye terier, labrador retriever, pudel i inne.
U bedlington terierów występuje nieprawidłowe odkładanie się w wątrobie miedzi z diety i związana z nim choroba tego narządu (hepatopatia miedziowa). Koncentracja miedzi w wątrobie przekraczająca 2000 fjg/g suchej tkanki jest ściśle związana z przejawami morfologicznymi i czynnościowymi postępującej choroby, która z biegiem czasu rozwija się do przewlekłego zapalenia wątroby i marskości. Rozpoznanie związanej z miedzią choroby wątroby u bedlington terierów może być dokonane poprzez badanie tkanki wątrobowej w kierunku stwierdzenia nadmiernego magazynowania miedzi lub poprzez przeprowadzenie testów genetycznych próbek DNA pobranych od podejrzanych psów (miękką szczoteczką z wewnętrznej części policzka).
Pierwotna choroba wątroby i dróg żółciowych związana ze wzrostem odkładania się miedzi w wątrobie, ale z koncentracją mniejszą niż u bedlington terierów, była opisywana u psów ras doberman pinczer, skye terier, west hi-gland white terier, amerykański i angielski cocker spaniel. Przewlekłe zapale-nie wątroby związane ze zwiększoną zawartością miedzi w wątrobach psów rasy doberman pinczer występuje głównie u suk w średnim wieku.
Rozpoznanie jest potwierdzane biopsją wątroby wykazującą ziarnistości zawierające miedź w stopniu większym niż ten, który mógłby być uznany za prawidłowy przy stwierdzonym zastoju żółci i zwłóknieniu.
Przewlekłe zapalenie wątroby u psów, niezależnie od przyczyny, charakteryzuje się wolnym, postępującym rozwojem. Obserwuje się u nich depresję, utratę masy ciała i łaknienia, zespół poliuria-polidypsja (zwiększone wydalanie moczu oraz zwiększone pragnienie). Ocena wyników badań laboratoryjnych tych psów zależy od stadium choroby. Początkowo stwierdza się podwyższenie aktywności w surowicy krwi aminotransferazy alaniny (ALT) i aminotransferazy asparaginianowej (AST), z małymi przejawami zastoju żółci i zaburzeń czynności wątroby. Normy koncentracji tych ami-notransferaz w surowicy krwi psa wynoszą odpowiednio 3,0-5,0 U/l i 1,0-37,0 U/l. Wraz z postępowaniem choroby rozwija się zastój żółci, czemu towarzyszy wzrost aktywności w surowicy fosfatazy zasadowej (ALP) i koncentracji bilirubiny całkowitej. Normy tych parametrów wynoszą odpowiednio 20,0-155 U/l i 0-3 jumol/l (0-0,2 mg/dl). Czynność wątroby stopniowo się obniża; początkowo stwierdza się obniżenie koncentracji w surowicy kwasów żółciowych, a później albumin, azotu mocznika, glukozy oraz czynnika krzepnięcia.
Badanie morfologiczne krwi może wykazać anemię (zbyt małą liczbę erytrocytów, norma 5,5-8,0 T/l, 5,5-8,0 mln/mm3), trombocytopenię (zbyt małą liczbę trombocytów – komórek krwi odpowiedzialnych za krzepliwość, norma 200-580 tys./mm3) oraz szereg zmian morfologicznych komórek krwi.
W moczu o obniżonym ciężarze właściwym (norma wynosi 1,016-1,045) obecna jest bilirubina (bilirubinuria). Dokonując oceny wyniku badania moczu, należy jednak pamiętać , że łagodną lub umiarkowaną bilirubinurię stwierdza się u zdrowych psów, szczególnie u samców.
Zdjęcia rentgenowskie jamy brzusznej mają znaczenie diagnostyczne tylko wtedy, kiedy zaawansowanemu stadium choroby towarzyszą mała wątroba i wodobrzusze. We wczesnych stadiach przewlekłego zapalenia wątroby badanie ultrasonograficzne może nie wykazywać żadnych zmian lub niespecyficzne zmiany w echogenności. Potencjalne ultrasonograficzne przejawy marskości to mała wątroba, nieregularne krawędzie płatów wątroby, ogniskowe zmiany w postaci guzków regeneracyjnych, zwiększenie echogenności miąższu związane ze zwłóknieniem tkanki oraz wodobrzusze. Stwierdza się również powiększenie śledziony.
Badania histopatologiczne materiału z biopsji wątroby wykazują martwicę. Pobrany materiał powinien być również barwiony w kierunku wykrycia obecności miedzi. Trzeba jednak pamięta
, że obecność nadmiaru miedzi w wątrobie z ostrym zastojem żółci i marskością może być przejawem wtórnej hepatopatii miedziowej.
Leczenie hepatopatii miedziowej koncentruje się na obniżeniu zawartości miedzi w diecie oraz na terapii chelatującej (chelatowanie to proces wiązania pierwiastków metabolicznych, co pozbawia je toksycznej aktywności). Obecnie używanym lekiem w terapii chelatującej jest między innymi penicylamina. Obniżenie koncentracji miedzi w wątrobie po zastosowaniu penicylaminy następuje w sposób powolny.
Inne terapie, które mogą być brane pod uwagę u psów z przewlekłym zapaleniem wątroby, wykorzystują kortykosteroidy i środki przeciwdziałające zwłóknieniu. Kortykosteroidy działają immunosupresyjnie, przeciwzapalnie i przeciwzwłóknieniowo. Do innych leków przeciwdziałających zwłóknieniu i marskości wątroby należy kolchicyna. W oksydacyjnym uszkadzaniu komórek wątroby mogą brać udział wolne rodniki. Jest to szczególnie groźne, kiedy mechanizmy obronne komórek nie są wydolne całkowicie lub częściowo. W usuwaniu wolnych rodników i zapobieganiu uszkodzeniu oksydacyjnemu podstawową rolę odgrywają antyoksydanty, takie jak S-adenozylometionina i witamina E. Uważa się, że korzystne jest zastosowanie kwasu ursodezoksy-cholowego, którego działanie polega na zwiększeniu ogólnej ilości kwasów żółciowych oraz na zajęciu miejsca potencjalnie hepatotoksycznych wodochłon-nych kwasów żółciowych, które mogą akumulować się w czasie zastoju żółci. Kwas ten stymuluje również przepływ żółci, stabilizuje i ochrania błony komórek wątrobowych oraz oddziałuje immunomodulująco na wątrobę.
Przewlekłe choroby wątroby powodują często zaburzenia koncentracji białek plazmy (hipoalbuminemia) i ciśnienia hydrostatycznego w naczyniach, czego następstwem jest wodobrzusze lub obrzęk. Przewlekłe zapalenie wątroby zwiększa opór przepływu krwi w wątrobie (nadciśnienie wrotne), co może prowadzić do nabytego zespolenia wrotno-czczego, zwiększonego wytwarzania limfy, zwiększonej objętości plazmy i następnie wodobrzusza lub obrzęku. Wodobrzusze pochodzenia wątrobowego może być diagnozowane poprzez badania fizykalne i laboratoryjne płynu otrzewnowego, krwi oraz moczu. Płyn puchlinowy gromadzący się w przebiegu choroby wątroby jest zwykle przesiękiem lub zmodyfikowanym przesiękiem. Konsekwencją tego procesu jest stwierdzanie w okresie późniejszym hipoalbuminemii. W końcowym stadium choroby wątroby może wystąpi
obrzęk obwodowy (np. tylnych kończyn, dolnej części jamy brzusznej, brzusznej okolicy szyi), uruchamiany przez podobne mechanizmy jak przy powstawaniu wodobrzusza.